— Editorial
Waar de voorhoede verwijlt
Maartje Fliervoet
In de nadagen van de Franse Revolutie heeft de term ‘avant garde’ (voorhoede van het leger) vanuit haar oorspronkelijk militaristische betekenis een zowel revolutionare als utopische connotatie verkregen. Daarna werd de term exemplarisch voor het vooruitgangsdenken dat zich steeds sterker in de beeldende kunst manifesteerde, om vervolgens onlosmakelijk verbonden te raken met het modernisme. Vernieuwend, revolutionair en vooruitstrevend, zo wordt de voorhoede bij voorkeur gezien.
Maar wat als het geloof in vooruitgang wegvalt? Het modernisme in de kunst kenmerkte zich door een aan het handelen gekoppelde maakbaarheid. Wat is het tegenovergestelde van die maakbaarheid? Uitgaan van wat er is, en van wat er ooit was: een zelfverkozen passiviteit, ontdaan van de wil vooruitgang te bereiken.
De kunst laten samenvallen met het dagelijks leven, dat leek vanuit het modernistische concept van maakbaarheid mogelijk, maar bleek door haar institutionalisering uiteindelijk onmogelijk. Maar zodra je een passieve houding inneemt, kom je – ondanks dat dit een relatie heeft met een postmodernistisch nihilisme – in een gebied terecht waar nog ruimte is voor datgene dat in de kapitalistische maatschappij het meest wordt geschuwd: inertie. Dat levert – hoe tegenstrijdig ook – juist weer een vooruitstrevend perspectief op: ’niet-handelen’ is namelijk een Westers taboe. De voorhoede blijft achter en verwijlt daar vanwaaruit zij de maatschappij kritisch kan gadeslaan. Het is eigenlijk een soort gelijktijdig vooruit en achteruit bewegen totdat je stilstaat.
Dit utopisch niet-handelen lijkt een contradictio in terminis. Kan de interpretatie van een term als avant-garde nog verder van haar originele betekenis afdwalen? Van een troepenbeweging in een gevechtssituatie als ultiem handelen naar een bewuste terugtrekking ten behoeve van de bezinning. Kortom, gelijktijdig aan de tentoonstelling Inertie in W139 te Amsterdam propageert deze HTV de IJsberg een kunstenaarshouding die uitgaat van passiviteit. Grote Tijdsloze Passiviteit, niet van dat kantlijnige!